Bảo vệ người tiêu dùng, nền tảng phát triển thị trường bền vững

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng và thị trường hàng hóa, dịch vụ phát triển mạnh mẽ, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là điều kiện quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh. Thực tế cho thấy, khi quyền lợi người tiêu dùng được bảo đảm, niềm tin thị trường được củng cố, qua đó góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội địa và tạo động lực cho phát triển kinh tế.

Hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường và thương mại điện tử, quyền lợi người tiêu dùng ngày càng được quan tâm trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế. Việc bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng không chỉ giúp bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển minh bạch, lành mạnh của thị trường.

Theo đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (sửa đổi) được Quốc hội thông qua năm 2023 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 đã bổ sung nhiều quy định quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế số và thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Luật đã mở rộng phạm vi bảo vệ, quy định rõ hơn trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh cũng như tăng cường cơ chế giải quyết tranh chấp và bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường trực tuyến.

Theo Bộ Công Thương, việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ nhằm xử lý các hành vi vi phạm mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái tiêu dùng an toàn, minh bạch, trong đó người tiêu dùng được cung cấp đầy đủ thông tin để đưa ra quyết định lựa chọn sản phẩm và dịch vụ.

Trong những năm gần đây, nhiều biện pháp quản lý thị trường đã được triển khai nhằm kiểm soát chất lượng hàng hóa, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và các hành vi gian lận thương mại. Các lực lượng chức năng như quản lý thị trường, hải quan, công an kinh tế đã tăng cường phối hợp kiểm tra, xử lý các vi phạm liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, các cơ quan quản lý cũng đẩy mạnh kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường số nhằm hạn chế tình trạng bán hàng giả, hàng kém chất lượng và quảng cáo sai sự thật.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng một thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững. Thời gian qua, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển ổn định và minh bạch của thị trường nội địa.

Việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về thương mại.

Ngày 15/3 hằng năm được Liên Hợp quốc lựa chọn là Ngày Quyền của người tiêu dùng thế giới nhằm tôn vinh vai trò của người tiêu dùng trong nền kinh tế và nâng cao nhận thức về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu. Tại Việt Nam, ngày 10/7/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1035/QĐ-TTg, chính thức công nhận ngày 15/3 là Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam. Đây không chỉ là dịp để khẳng định cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ người tiêu dùng mà còn góp phần thúc đẩy xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch và bền vững.

Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam không chỉ dừng lại ở các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh. Thông qua các hoạt động hưởng ứng, nhận thức của xã hội về quyền và trách nhiệm của người tiêu dùng cũng như của doanh nghiệp ngày càng được nâng cao, qua đó bảo đảm tốt hơn các quyền cơ bản của người tiêu dùng, đặc biệt là quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác và an toàn khi tham gia các giao dịch trên thị trường.

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng, các phương thức kinh doanh liên tục đổi mới, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và kinh tế số, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về thương mại.

Theo đó, với chức năng tham mưu, quản lý và tổ chức thực hiện các chính sách liên quan đến thị trường trong nước, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã triển khai nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.

Đồng thời, đơn vị cũng đã tham mưu xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách liên quan đến quản lý và phát triển thị trường trong nước. Trong bối cảnh các mô hình kinh doanh mới phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là thương mại điện tử và kinh tế số, việc hoàn thiện thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Đồng thời, nghiên cứu, rà soát và đề xuất hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến lưu thông hàng hóa, quản lý các mặt hàng thiết yếu và tăng cường minh bạch thông tin thị trường. Những nỗ lực này góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển lành mạnh và cạnh tranh công bằng.

Tham mưu xây dựng khung thể chế cho các mô hình giao dịch hàng hóa hiện đại, trong đó có việc phát triển sàn giao dịch hàng hóa trong khuôn khổ trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam. Việc hình thành các sàn giao dịch hàng hóa hiện đại sẽ góp phần chuẩn hóa hoạt động giao dịch, tăng cường tính minh bạch về giá cả và nguồn cung, đồng thời tạo thêm công cụ quản lý thị trường hiệu quả.

Song song với đó, việc xây dựng thông tư về truy xuất nguồn gốc hàng hóa cũng đang được đẩy mạnh nhằm tăng cường minh bạch thông tin đối với các sản phẩm lưu thông trên thị trường. Khi hệ thống truy xuất nguồn gốc được triển khai đồng bộ, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể theo dõi rõ ràng quá trình sản xuất và lưu thông của sản phẩm, từ đó góp phần hạn chế tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng và các hành vi gian lận thương mại.

Linh hoạt quản lý điều hành bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng

Không chỉ tập trung vào hoàn thiện thể chế, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước còn đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi, phân tích và tham mưu điều hành thị trường đối với các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là xăng dầu – mặt hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân.

Đáng chú ý, trong khoảng 10 ngày qua, trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng thế giới, cơ quan điều hành đã chủ động theo dõi sát diễn biến cung – cầu và giá xăng dầu quốc tế để tham mưu các giải pháp điều hành phù hợp. Việc điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu được thực hiện theo đúng cơ chế điều hành, bảo đảm bám sát diễn biến của thị trường thế giới, đồng thời sử dụng linh hoạt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm hạn chế tác động tăng giá đến người tiêu dùng.

Cùng với công tác điều hành giá, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng phối hợp với các đơn vị liên quan tăng cường theo dõi tình hình nguồn cung xăng dầu trên thị trường, yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối thực hiện nghiêm quy định về dự trữ, bảo đảm nguồn cung và duy trì hoạt động bán hàng ổn định. Các biện pháp này nhằm tránh tình trạng gián đoạn nguồn cung, đầu cơ, găm hàng hoặc gây tâm lý bất ổn trên thị trường.

Thực tiễn cho thấy, việc điều hành kịp thời và linh hoạt đối với mặt hàng xăng dầu không chỉ góp phần ổn định kinh tế vĩ mô mà còn trực tiếp bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Khi nguồn cung được bảo đảm và giá cả được điều hành phù hợp, người dân và doanh nghiệp có thể yên tâm trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Có thể thấy, trong nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng giữ vai trò trung tâm của các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Khi quyền lợi của người tiêu dùng được bảo đảm, niềm tin đối với thị trường được củng cố, từ đó thúc đẩy tiêu dùng nội địa và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế. Thực tế cho thấy, những thị trường có cơ chế bảo vệ người tiêu dùng hiệu quả thường có mức độ phát triển bền vững hơn, bởi các doanh nghiệp buộc phải nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Đối với Việt Nam, thị trường trong nước với quy mô gần 100 triệu dân được xem là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Việc phát triển thị trường nội địa gắn với bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ góp phần nâng cao sức mua của xã hội và tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất.

Các chương trình thúc đẩy tiêu dùng nội địa như "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", các hoạt động xúc tiến thương mại và kết nối cung cầu hàng hóa đã góp phần đưa hàng hóa chất lượng đến gần hơn với người tiêu dùng. Tương tự, Chương trình "Sức sống hàng Việt" do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng khai đã trở thành hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong việc giới thiệu và lan tỏa các sản phẩm Việt Nam chất lượng, có uy tín trên thị trường. Thông qua các hoạt động trưng bày, kết nối tiêu thụ và truyền thông, người tiêu dùng có thêm cơ hội tiếp cận với các sản phẩm Việt Nam chất lượng cao, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp nâng cao tiêu chuẩn sản xuất và xây dựng thương hiệu. Việc lan tỏa giá trị của hàng Việt không chỉ góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội địa mà còn tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, qua đó hình thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của thị trường trong nước.

Bên cạnh các hoạt động trên, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cũng tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng trong công tác theo dõi, giám sát và quản lý thị trường nhằm ngăn chặn các hành vi gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng – những yếu tố trực tiếp xâm hại quyền lợi của người tiêu dùng.

Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh chóng, việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng chức năng càng trở nên quan trọng để bảo đảm thị trường vận hành minh bạch và lành mạnh. Những nỗ lực này không chỉ giúp bảo vệ người tiêu dùng mà còn tạo môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích các doanh nghiệp chân chính phát triển bền vững.

Theo Tạp chí Kinh tế - Tài chính